Үнэний эрэлч

Алтайн суугуулуудын тухай.

2017 оны 04-р сарын 18 Нийтэлсэн Myadagmaa
Хүмүүс Хишигт өвгөний үгэнд ороод бүгд нэг газар цуглартал тал талаас нь буутай олон хасаг гарч ирээд, хоёр хоёроор нь холбож хүлээд ,туугаад явжээ.Алахаар болж байна гэнэ. Өвөө маань сайн дурын бүлгийн гишүүн гэх том нэртэй ч хүүхэд болохоор нь тоохгүй ,аргал хоргол,ус дөхүүлэх зэргээр, гарын үзүүрт гүйлгэн,сул байлгаж байж.Гэхдээ хүлээстэй хүмүүс рүү ойртвол буудна , ална , тална гэж. Гэтэл бурхны авралаар бороотой хавсарсан усан шуурга тавьж, Даш гэдэг өвгөн хүлгээ тайлан, ойролцоох ус руу үсрэн, голын цаана гарчээ.Хасгууд “ Кайрыт кэтэб калд” Хөгшин нохой, оргочихлоо гэж орилолдон, эх адаггүй шуугилдаж байна гэнэ.Энэ завсар Даш нь битүү мод руу ороод амь аврагдсан бөгөөд 2 өдрийн дараа буу зэвсэгтэй цэргүүд дагуулан ирж ,бүх хүмүүсээ аварсан түүхийг ганц хүү болох миний аавд хүүрнэн үлдээж дээ. Ач охин миний бие энэ түүхийг сонсоод, хасгууд энэ нутгийн эзэд биш, “үндэсний цөөнх” бүүр ч биш гэж эгдүүцэн бодож явдагаа өгүүлж буй юм. Дэлгэрэнгүй»

"Сүүн Эх"-ийн тухай бодрол

2017 оны 04-р сарын 18 Нийтэлсэн Myadagmaa
Хөөрүүлэхэд галын дөл, самрахад нарны илчээр тэтгэгдэн, агаар, салхитай сүлэлдсэнээр харыг хөөх, хамгийг тэтгэх үүргээ гүйцэтгэх ЭКО чанар нь арвижиж, улам бүр хөглөгдөн, эхийг орлох хайрын УВДИС нь, ШИД нь  тэтгэгдэж  байдаг юм байна.  Дэлгэрэнгүй»
Голомтын галд төрж, Голомтын галд өсөж, Тэнгэрийн галд онгодоо буулгаж,Тэнгэрт өргөгдөх галд биеэ өргөж, өөдөө харьдаг, өнгөт Тэнгэртээ оддог оо” хэмээн өгүүлжээ. “Хондод төрөвч Огторгуйд дүүлдэг” хөх бөөгийн заяа амаргүй ээ Дэлгэрэнгүй»
Тиймд хорвоогийн бүх алтыг хуу хамаад хөх толбот булхайнуудыг алтан зоосоор угжиж ам руу нь цутгасны хэрээр тэд дэлхийн саятнуудын эгнээнд орно,дэндүү олон хаустай болно,утаат УБ-аа орхиод Бали арал, Сани хотод тансаглах аж.Сонгууль дөхөхөөр улаан зангиагаа алтан хавчаараар хавчаад, үсээ гилийлгэн, үгээ зөөсөөр орж ирнэ. “Адилхан л аавын сайхан хүүгийн хэн нь ч гарсан яадийм, бүгд адилхан гудрахаас хойш! Яахав тэр хүү галын хайч, гайгүй мөнгө,түмпэн сав, түргэний машин өгсөн дөө” гэсээр сайхан сэтгэлт, "саруул ухаан"-т Монгол түмэн “ Хорвоо амгалаан...” гээд сууж л байна. Дэлгэрэнгүй»

ҮГЭЭ ӨМӨӨРӨХ НЬ ҮҮСЛЭЭ ӨМӨӨРӨХТЭЙ АДИЛ

2017 оны 04-р сарын 15 Нийтэлсэн Myadagmaa
Одоогийн Ойрд аялга дахь "К" авиа анх ярианы хэлэнд үүссэн гэнэ.Бичихдээ ч тусхай тэмдэглээ хэрэглэдэг байжээ.Ямар? гэвэл: Одоогийн "ХА""дүрсээр тэмд...эглээд дээр нь 3 үзүүртэй гал шиг зүйл тавьсан байвал өв үг хэмээн таньж,шууд "КА"-р уншдаг байсан байна. Энэ нь Монголын өргөн уудам тал нутагтай холбоотой үүссэн, хоолойн цар шаардсан хүчтэй авиа гэнэ шүү. Хэн нэгэн хонио авчрахыг дамжуулан хашхирлаа гэж төсөөлье.Тэгвэл "К" авиа нь салхины эсрэг юм уу, дагуух урсгалд хэлэгдэж байгаагаасаа шалтгаалан "К" хэвээрээ хүрэх, "Х" болон зөөлөрч хүрэх нь хэлэхүйн өгүүлэмж, аялгын алсдал, авианы цараа,агаарт замхрах хурд, салхин хэм, саарах хүчжих байдлаасаа ихээхэн хамааралтай болж сонсогдоно. Энэ бүхний явцад "Х" авиа давамгайлах болсон уг сурвалжтай гэж айлдав. Одоо урианхайчууд хонь-г "хөөн" гэх авч Алтай хэлний бүлэгт багтах хасаг хэлэнд одоо ч "КОЙ" гэж нэрлэдэг юм байна. "Хүү" "хүйс" гэх 2 үг 2-лаа "КҮ" язгууртай. Одоо ч ойрдууд көвүн, күүс гэж ярьцгаана.Тэгэхээр бидний мэдэхгүй түм буман зүйл байх тул "К" авианаас жийрхээд байх зүйлгүй бололтой. Дэлгэрэнгүй»

Хятдууд ханзаа бичих гэж бөөн “маяг” болдог юм билээ. Энэ үгийг тэдэнд атаархсандаа хэлэв.хэхэхэ. Бүх нийтийг хамарсан зангарагтай том ШОУ цэнгүүн хийнэ ээ.Ингэхдээ: Өөрийн гэсэн бичиг үсэгтэй ард түмэн гэдгээ, энэ нь АНХДАГЧ ! бас хайхалтай гэдгээ, эрдэм номыг дээдэлдэг сэхээтэнлэг гэдгээ бусдад "ГАЙХУУЛАХ" өдрийг жилд нэг удаа хийдэг юм билээ. Тэр наадмаар бийр янтай зүсэн бүрээрээ цуглаж, нүд хужирлахаас гадна наймаа панзны од нь гийж, нүд бүлтийлгэм ашиг олцгоодгийг нүдээр үзэн баясаж байв.Уран бичлэгийн тэмцээн нь сэтгэл хөдлөм гэж...Товч тоймловол: Тусгайлан зассан тавцны 2 жигүүрээс бүх хятадын уралдаанд шалгарсан 2 бичигч үндэсний хувцсаараа гоён ихэмсэг алхалсаар гарч ирнэ. Бийр янтай,цаас муутууг нь тэргэн дээр ачиж, хуйлан овоолсныг шаахайтан нь түрж, бэхч нь дагалдана. Жунгааралдсан Хятад аялгуун доор донжтой хүүхнүүд бүжээ л хүмүүс түрхрэн шуугилдан, бичээчдийг угтана. Хамгийн хэцүү ханзыг хамгийн гоёор бичин өрсөлдөгч 2 тэмцэлдэнэ.Үгийн эхний цэг хатгахад эгшиглэсэн хөгжим нь яг сүүлийн ЦЭГ тавихад "ЖИНК!" гээ л дуусна. Энэ хослол их гоё оо , ээ бурхан минь гэж, би ч бас ханзыг биширсэн шүү.хэхэхэ. Гарын хөдөлгөөн хөгжмийн найруулга бол янзтай рекламтааай. Манайхан ийм гэгээлэг ШОУ оогт хийхгүй шүү. Бид “Тэнгэр газрыг сүндэлсэн босоо бичиг”-ээ заяа нь гомдтол хөсөрдүүлж байна даа. Хятадуудаас бүх юмаараа дордож, дээрэлхүүлсээр байгаад дуусах нь. Халаг гэж.

Мөхөж буй Догончууд

2017 оны 04-р сарын 15 Нийтэлсэн Myadagmaa
Энэ нь дэлхий нийтэд Догончууд гэх нэрээр нэрлэгдсэн, устаж буй бүлэг хүмүүс юм. Тэд Африкийн соёл иргэншлээс тасарсан бөглүү ширэнгэн ойд амьдардаг. Тэнд гар утас, гэрэл цахилгаан, машин техник юу ч байхгүй боловч хачирхалтай нь одон гариг, эрхсийн тухай бидний мэдэхгүй өчнөөн зүйлсийг мэддэг гэнэ. Догончууд Хөхдэй мэргэн од 2 дагуултайг, дагуулууд нь ямар хугацаанд Хөхдэй мэргэн одоо тойрдог, ямар бүтэцтэй, ямар шинж чанартайг хүртэл хэлж чадна. Харамсалтай нь тэдэнд ямар ч хүчирхэг дуран авай, багаж үгүй.
Ширэнгэн ойг үхэн хатан тэмцэж очсон одон орны судлаачдад: “Хөхдэй мэргэн одны 2 дагуул нь бие биесээ ДНК шиг ороож эргэдэг юм. Ингэж эргэхэд шинэ од эрхсүүд бий болж, галактик тэлж байдаг”гэх мэтээр хэлж ангайлгасан гэнэ.Тэр байтугай” Ээжийн хүү” нэртэй “Сириус” гуравдахь од байдаг гэж хэлснийг нь саяхан олж илрүүлсэн аж.Бас манай галактик тэлж, олон олон одод шинээр үүсч байгааг одон орончид тогтоочихсон Дэлгэрэнгүй»

Нутгийн аялга өв үгтэй холбогдох нь

2017 оны 04-р сарын 12 Нийтэлсэн Myadagmaa
13-р зууны үед ТУНБАО гэх үг байсан нь “Алтан судар”-т үлджээ. Энэ нь Амбагай хааны үед хийгдсэн нэгэн төрлийн зоос юм. Гэтэл анх тугаллаж буй гунжийг тунбаа гунж хэмээн Алтайн урианхайчууд өнөө ч хэрэглэсээр байгаа нь энэ үгийн улбаа мэт. Тунбао зоос нь бараа таваарын солилцооны үүрэгтэй бол тунбаа гунж нь бараа солилцоонд зоосны үүргээр хэрэглэгддэг. Одоо ч тийм. Ахуйн жижиг хэрэглээний солилцоонд малчид төлгөн хонио барьдагтай адил арай томхон наймаанд тунбаа гунжийг барьдаг аж. Аль аль нь төгрөгийн үүрэгтэй. Тойрог, төгрөг, дугуй хэлбэрээр хийгдсэн зоос маань “төгрөг төгрөг” гэсээр нэршин “Төгрөг мөнгө” гэх утгаа олж, Монгол хэлний үгсийн санд орж ирсэн тухай бид мэднэ.Эдийг оноож нэрлэдэг Монгол нэршлийн түүх,судалгааны үнэт мэдээлийг бид өвгүдээс өртөөлсөн судруудаас олж уншдаг.Сор хатны “Төрөөр бадраах судар”-т “...Бүх эрх хасагдаж ТУНБАО ноёрхвоос Үнэтэй бүхэн хоосноор Үнэн бүхэн худлаар солигдмуй” 41 хуудс “ Таван тусгаараа тунбао-д алдаж...” гэх мэтээр өртөөлж ирсэн нь энэ үг тухайн үед хэлзүйгээр хэлбэршин, хэрэглээнд орчихсон түүхийг өгүүлнэ. Дэлгэрэнгүй»

Монголчууд харь хэлийг амархан сурдгийн учир

2017 оны 04-р сарын 06 Нийтэлсэн Myadagmaa
ӨвөрМонголд очоод анхны хичээл дээр Нарсу, Царсу, Алдарту, Илалту, Өрнөлтү гэх мэтээр нэрсээ танилцуулахад жигтэй сонин санагдаж байж билээ. Нэрсийн сүүлийн эгшгүүд нь хатуу “С”,“Т” “Р” авиаг зөөлрүүлж, хахирган хөгийг намсган чимэг нэмдэг бол өнөөгийн бидний хэллэгээр царгиатай, хахирдуу,цохилттой дуудагдах болсон.
Судрууд дахь өв хэллэгүүдийг уншихад яагаад хэл чилж, бахлуур хоолой өвддөг вэ гэвэл харь хэлний авиагаар тэмдэглэсэн үгсийг дуудсаар дасал болсон бидний өгүүлэхүйн эрхтэн маань ондоошиж, “харьжиж” байгаатай холбоотой юм болов уу гэж бодогддог. Хэл нь нийгмийн үзэгдэл тул хэлэхүй нь түүнийгээ дагаж хувьсаж өөрчлөгдөвч өөрийн унаган соёл үндэстэн угсаатандаа л ээлтэй. Үүний цаана Монгол хүний унаган ген тээгдэж явдгийг мартаж үл болно. Хөөмий, исгэрээ, гийнгоо, хархираа бол яг энэ шинжид тулгуурлан уянгалж байдаг хайхалтай өв. Харь хүн эдгээрийг онцгой сайн суравч Монгол хүнээс дутдаг нь ч үүнтэй холбоотой. Дэлгэрэнгүй»

СҮСЭГ БИШРЭЛЭЭР ЭЗЭГНЭХҮЙ

2017 оны 04-р сарын 06 Нийтэлсэн Myadagmaa
Бурууд хатуу ч зөвд зөөлөн байсныг түүх гэрчилнэ. Үзэл бодлын зөв чигчтэй шашныг эд хөрөнгө , мөнгө зоосоор дэмжихээс гадна тэдний шашинд хүндэтгэл үзүүлэн дагаж бясалгадаг байсан болохоос зарим түүхчдийн таамагласнаар харь шашинд элсэн орж, Тэнгэр үзэл бөө заяанаасаа урваж байгаагүй юм билээ. Гэтэл Цагаадай, Зүчи хаад, Сорхогтани бэхи хатныг Есүс, лалын шашинтан байсан мэтээр бичжээ.За, хувь судлаач, түүх сонирхогчид нь тэгж бичжээ гэж болох ч Монголын өмнөө барьдаг түүхчдийн цувралаар гаргаж буй “Монголын түүх” цахим шингээлтийн хуурцагт видеохүртэл ийн гүтгэж гүдэрснийг залуу үе маань уншиж, үнэн хэмээх итгэлээр тархиндаа суулган өсч байгаа нь харамсалтай. Дэлгэрэнгүй»
Мөхүс би багшийнхаа осолдол юуг тунгаах нь ёсгүй хэрэг болох ч өчүүхэн ухаарал хэмээн тооцохыг гуйя.
1.”Хөх”- “Их” хэмээх 2 үгийн гарвал, илтгэх санааг дулимаг ойлгосноос “ХӨХ” гэх санаа энэ үгэнд байхгүй зөвхөн “ИХ” гэсэн үг юм гэдгийг олон сурвалжаас нотолж,иш татсанаас харж байна.
2.Харийн эх сурвалж тэр тусмаа Хятад сурвалжаас энэ үгийн тайлбарыг олно гэх үзлээс нь харж байна.
3. “Хөх гэдэг үг байж болзошгүй" гэх таамаг дэвшүүлсэн эрдэмтний санааг үл хэрэгссэнээс харж байна.
4.Нүдээр харж, үгээр нотлох шинжлэх ухаанч- АРГА-ын ухаанаа “шүтсээр” байгаагаас харж байна. Багахан төөрөгдөл томхон нээлтэд дөнгө болдог бололтой.
5.“Арга, билэг”-ийг хослуулсан хүн бол өнөөгийн хэлээр дээд зэргийн ёс суртахуун бүхий тэнгэрлэг хүн” гэсэн САНАА хэлж чадсан нь багшийн билэг оюун төгсийн илэрхийлэл ч ийм үр нахиалж дэлбээлэх хөрс шороог цогцоор нь харах сэрэхүй дутсан нь бас нэгэн гоочлол болов уу? Сайн багш гэж хэн бэ? гэсэн асуултанд “Шавь нь багшаасаа түрүүлэхийг хэлнэ” гэх егөө гэмээр үгийг уншиж байв. “Гэрлийн өргөө” гэх гэгээрэлд замчилсан өргөөнд цугласан мянга мянган мөргүдийн үрс энэхүү санааг минь гүйцээж Монгол судлалд цахиур хагалах мөч ойрхон байгаа гэдэгт итгэнэ. Хөх тэнгэрээс өртөөлөгдсөн судрууд нэгийг эс ч нөгөөг давхар тунгаах ухаан өвлүүлдэгт би дуртай.
 Дэлгэрэнгүй»

Ар Монголоос ирсэн багш нарыг өвөрчүүд хүндэтгэн дайлж цайлах нь их. Манайхан болсон хойно хална, хэтрүүлнэ. Халамцуу хүмүүсийн онгирох нь нүүр байтугай нь улайм. Хундаганы үг хэлэх хүн бүхэн нэг иймэрхүү. Гавьяат багш, ардын багш гэх цолтой ч “улаан хамар” гарган өөрийгөө магтах нэгнийг гайхан харж суусан залуухан багш: “Ар Монголчууд ерөөсөө ичихгүй юм аа” гэж билээ. “Тэнэгрэлийн хамгийн эхний шинж тэмдэг ичихээ болих юм” гэж нэгэн сэтгэл зүйч хэлсэн нь оносон үг шүү.

Шулам эмгэн- дайсан уу?

2017 оны 03-р сарын 15 Нийтэлсэн Myadagmaa
Тэд шулам ч мөн, мангас ч мөн Дэлгэрэнгүй»
Гол учир нь  нэгэн толгойтой, 1000 сүүлтэй байх гэж хамтын хариуцлагаар жаяглагдах учгийг өвлүүлэн үлдээсэн их жаяг юм байна. Хотол олны овог, отог бүрт  хааалган 5 тэнгэрийн эзэд оршин байдаг гэнэм. Үүдэн 5 тэнгэрийн энэ  эзэд  үндэс их угсаа гарвалаа түшиж, хамгаалж байдаг бөгөөд энэ хотол өргөө чинь зөвхөн та нарын өргөө биш, өвгөд  бидний ч өргөө гээд байдаг нь ийм учиртай юмсанж. Энэхүү  хаалган 5 тэнгэрээ дээдэлж байж,зоос ембүүгээ гуйж авдаг гэнэ. Таван их тэнгэрээ таньж, мэдээгүй байж,ажил үйлс минь бүтэхээ  больчихлоо, орлогын үүд минь хаагдаж, Дэлгэрэнгүй»

Хонуулсан хоол идэж хордвол цаазална”

2017 оны 03-р сарын 13 Нийтэлсэн Myadagmaa
Тэгвэл Монгол ухаанд “Хар муу бүхэн ууж идсэн ундааны хог шавхруугаар хооллож биеждэг. Мөн аяганд хонож иссэн идээ будааны үлдэгдэл нь үр балчруудын өсөх биеийг сэвтээдэг гэж үздэг. Иймээс идэж уусан аягаа дор дор нь цэвэрлэх учиг бий” гэж . # “Бөөгийн товчоон” Х-396 д өгүүлжээ. Харин миний багад ээж  аяга угаахыг заахдаа:”Дахин дахин угаахад  “чакар чакар” дуугарч байвал цэвэр болжээ гэдэг байв. “Монгол хатдын онгон түүхийн гялбаа” судартх-713 “...Аяга таваг тогоонд үлдэгдэл бүү хонуултугай.Үтэрлэн цэвэрлэж, хий биетэн, хийсгэлэн дүртэн, хэрх биетнээс хамгаалтугай” гэжээ.Энэ зарлигийг дагаагүйгээс хоолон хордлого болж үхвэл амиа хорлосонд тооцно. Ер нь амиа хорлоно гэдгийг “гажиг” үзэгдэл “тийрэнд идэгдсэн  нэгэн”  гэж үздэгээс  хатуу цаазтай байжээ.”Өөрийн дураар махан биеэ хорлож болохгүй.Учир нь чиний бие төрийн мэдэлд.Чи Монголд төрсөн бол хааны мэдлийн өмч өө.Тиймээс хааны мэдлийн өмчийг дураар хорлож болохгүй“гэх заалт нь хүний амийг дээдлэх хамгийн хүмүүнлэг үзэл юм.Зөрчвөл хаантай тэрсэлдсэн хэрэгт голомтоор нь хороо гэдэг ялтай.Нэг хүмүүн амиа хорлосны төлөө, гэрээр нь устгана.Нэг айлыг жишиг болгон устгасан байхад нийтээрээ дагаж хэвшдэг байж. Төрийн төмөр нударга гэгч энэ буюу. Үүнээс үүдээд 10-т, 100-т, 1000-тын дарга нар хамтаараа хариуцаж чадаагүй ялд унаж, тушаал буурна. Таван цулын  өвчлөл дэлхийд  өрсөлдөхүйц  байхад төр үнэтэй эм шахаж, үнэтэй хагалгаа хийхээс өөрөөр  хэрхэн тулж ажиллаж, яаж хариуцаж байгааг мэдэхгүй л сууна. Гэтэл тэртээ үед хамтын болон хувь хүний хариуцлагыг ойлгуулж чадсанаар гэдэс ходоодны өвчин устаж, 15 орчим жилийн хугацаанд эрүүлжиж чадсан гэж сударт өгүүлжээ. Мэдээж Дэлгэрэнгүй»